MİRAS HUKUKU NEDİR?
Miras hukuku, gerçek kişinin ölümü veyahut gaipliği halinde malvarlığının kimlere ve nasıl aktarılacağını Türk Medeni Kanunu kapsamında olan bir hukuk dalıdır.
Mirasçı Kimdir?
Mirasçı, miras bırakanın hak ve alacaklarına halef olan kişiye denir. Mirasçı yasal mirasçı olabileceği gibi atanmış mirasçı da olabilmektedir. Yasal mirasçı, kanunda sayılan mirasçılardır: altsoy-üstsoy, eş, kardeş. Atanmış mirasçı ise miras bırakanın kendi iradesi miras bıraktığı kişiye denir.
Tereke Nedir?
Tereke, miras bırakanın ölümü ile mirasçılara geçebilen malvarlığıdır.
Miras Ne Zaman Açılır?
Türk Medeni Kanunu’nuun 575.maddesi uyarınca; miras, miras bırakanın ölümüyle açılır. Miras bırakanın sağlığında yapmış olduğu mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar, terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir.
Vasiyetname Nedir?
Vasiyetname, miras bırakanın malvarlığının ölümünden sonra ne şekilde taksim edileceğini belirten yazılı veya sözlü beyanlardan oluşmaktadır. Vasiyetname, ölüme bağlı tasarruflardan olup üç türlü olabilmektedir. Bunlar el yazılı vasiyetname, resmi vasiyetname ve sözlü vasiyetname şeklindedir. Resmi vasiyetname, iki tanığın da bulunması ve resmi memurun düzenlemesi ile hazırlanan vasiyetnamedir. Resmî memur, sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir. Miras bırakanın isteklerini resmi memura bildirmesinin akabinde memur, vasiyetnameyi yazar ve okuması için miras bırakana verir. Vasiyetname, miras bırakan tarafından okunup imzalanır. Ardından tanıklar da beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve miras bırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar. El yazılı vasiyetname, TMK 538. Maddesi uyarınca şekil şartlarına tabidir. Bu düzenlemeye göre el yazılı vasiyetnamenin geçerlilik şartları şunlardır; vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmesi, başından sonuna kadar miras bırakanın el yazısıyla yazılmış olması, miras bırakan tarafından imzalanmış olması şarttır. El yazılı vasiyetname, saklanması için notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabileceği gibi miras bırakan tarafından da saklanabilir. Sözlü vasiyetname ise; miras bırakan, yakın ölüm tehlikesi içerisindeyse, ulaşımını engelleyen durumlar söz konusuysa, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar sebebiyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa, sözlü vasiyet yoluna başvurabilmektedir. Miras bırakan, sözlü vasiyetnamede vasiyetini iki tanığa anlatır ve tanıklar miras bırakanın bu istemlerini yazıya geçirirler. Daha sonra tanıklar vasiyetnameyi imzalayarak sulh veya asliye hukuk mahkemesine verirler.
Mal Paylaşımı Nedir? Miras Paylaşım Oranları Nasıl Belirlenir?
Mirasçılar arasında miras bırakanın malları belli kurallar çerçevesinde paylaştırılır. Saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları şöyledir;
- Altsoy için saklı pay oranı; yasal miras payının yarısı,
- Anne ve babadan her biri için saklı pay oranı; yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş için saklı pay oranı, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçüdür.
Miras Hukuku Alanın Giren Davalar Nelerdir?
Miras hukuku, vasiyetname hazırlanması, miras taksim sözleşmelerinin hazırlanması, vasiyetnameden dönülmesi sürecinin hazırlanması ve yürütülmesi, saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarma, miras sözleşmesinin sona ermesine ya da iptaline ilişkin sürecin hazırlanması ayrıca ölüme bağlı tasarruflar ve ölenin mallarının mirasçıları arasındaki paylaşımı aşamalarını içerir. Söz konusu bu aşamalardan doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesi için TMK kapsamında bir takım dava türleri gündeme gelmektedir. Söz konusu miras hukukundan doğan başlıca davalar;
- Mirasçıların terekeden alacakları pay ve oranlara ilişkin davalar(ortaklığın giderilmesi vs.),
- Vasiyetnamenin iptali davası,
- Tenkis davası,
- Muvazaa davaları,
- Saklı pay ihlali nedeni ile açılacak davalar,
- Reddi miras davaları,
- Terekenin tespiti davaları,
- Sağ kalan eşin miras payı davaları,
- Mirasçılıktan çıkarma iptal davaları,
- Murisin mirasının yasal ya da atanmış mirasçılar tarafından paylaşılamaması halinde ortaklığın giderilmesi davası,
- Miras payı denkleştirme davası,
- Mirastan yoksunluğun tespiti davası,
- Mirasta istihkak davası,
- Miras sözleşmesinin ortadan kaldırılmasına ilişkin davalar,
- Terekenin korunmasına ilişkin davalar,
- Terekenin mevcudunun tespitine dair davalar,
- Mirasçının gaipliğine karar verilmesi davası,
- Gaiplik ve malvarlığının hazineye intikali davası,
- Mirasın reddi kararının iptali davasıdır.
Yargılamada sıklıkla görülen miras hukukundan kaynaklanan davalardan birkaçını açıklamak gerekirse;
Tenkis Davası: Miras bırakanın tasarruf sınırlarını aşarak diğer mirasçıların saklı pay oranı haklarını ihlal eden tasarrufta bulunmasını önleyen davadır. Tenkis davasını açma hakkı yalnızca saklı payı bulunan mirasçılara tanınmıştır. Tenkis davasını açma süresi söz konusu ihlalin öğrenilmesinden itibaren 1 yıldır. Ancak bu süre her durumda vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıldır.
Terekenin Tespiti Davası: Miras bırakanın terekesinde bulunan bütün malvarlığının aktif ve pasifleri ile tespiti için açılan davadır. Miras bırakanın aktiflerinden çıkarılması gereken pasifler ise şunlardır; murisin borçları, cenaze masrafları, terekenin mahkemece mühürlenmesi ve yazılması için yapılan masraflar, miras bırakanla yaşayan bireylerin 3 aylık geçim masraflarıdır.
İzale-i Şuyu(Ortaklığın Giderilmesi) Davası: Birden fazla mirasçının olduğu terekelerde miras ortaklarının elbirliği veya paylı mülkiyetinde bulunan taşınır veya taşınmazın ortaklar arasında paylaştırılması talepli davadır. Söz konusu dava taksim ya da satış yoluyla nihayetlendirilir.
Mirastan Mal Kaçırılması Durumunda Ne Yapılabilir?
Mirastan mal kaçırılması halinde genellikle satış, bağış veya ölünceye kadar bakma sözleşmeleri görünüşte yapılarak mirasçılardan mal kaçırılmaktadır. Bu durumda muris muvazaası davası açılarak kaçırılan mallar terekeye eklenmekte ve miras paylaşımı hukuka uygun şekilde yapılmaktadır.
Miras hukukundan doğan uyuşmazlıkları çözmek amacıyla açılan davalar, malvarlığının tamamı için miras bırakanın yerleşim yerinde açılır. Miras bırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
Miras bırakılan malların paylaşımı konusundaki uyuşmazlıklarda görevli ve yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yerinin bağlı bulunduğu yargı çevresindeki sulh hukuk mahkemesidir.