CEZA HUKUKU NEDİR?
Ceza hukuku, suç oluşturan hukuka aykırı davranışlar ile bu davranışlara ilişkin yaptırımları düzenleyen hukuk dalıdır. Ceza hukuku, toplu yaşamanın getirdiği sosyal düzene karşı hangi davranışların cezalandırılması, hangi davranışlara yaptırım uygulanması gerektiğini belirler.
Kamu hukuku bölümlerinden biri olan ceza hukuku, kendi içinde genel ve özel olmak üzere iki kolda incelenmektedir. Genel ceza hukuku, suç kavramını ele alarak maddi ve manevi olarak değerlendirmektedir. Özel ceza hukuku ise, ülkede belirlenmiş kanunlar çerçevesinde hangi eylemlerin suç teşkil ettiğini ve bu suçların hangi cezalar ile karşılık bulacağını konu edinmektedir.
Ceza Hukukunun Temel İlkeleri Nelerdir?
– Ceza hukukunun temel ilkelerinden ilki kusur ilkesidir(kusursuz ceza olmaz ilkesidir). Bu ilkeye göre, suç oluşturacak davranışların kusurlu olması gerekir. Ceza kanunu kusursuz sorumluluk ilkesini kabul etmemekle subjektif sorumluluğu kabul etmiştir. Herkes kusuruna göre cezalandırılır. Kusursuz kimseye ceza verilmez, faile kusurundan daha ağır veya daha az ceza verilemez. Kusursuz ceza olmaz ilkesinin sonuçları şu şekildedir;
- Fail kusursuz hareketi sonucu cezalandırılamaz.
- Ceza failin kusuruyla orantılı şekilde verilir.
- Ceza hukuku faili değil eylemi esas alır.
– Ceza hukukunun temel ilkelerinden ikincisi ise hukuk devleti ilkesidir. Hukuk devleti ilkesi, cumhuriyetin temel niteliklerindendir. Hukuk devleti ilkesi gereği, cezaların kanuniliği ilkesi söz konusudur. Toplumu oluşturan insanlara uygulanacak cezalar ve yaptırımlar önceden belirlenmiş kanunlara dayanmalıdır. Kanun hükümleri ile belirlenen ceza ve yaptırımlar dışında bir ceza uygulanamaz. Bu ilkenin gereği olarak, ceza hukuku düzenleme ve uygulamalarında eşitlik ve orantılılığa uyulması gerekmektedir. Ayrıca yaptırımların ve infazının aşağılayıcı nitelikte olmaması gerekmektedir.
– Ceza hukukunun bir diğer ilkesi ise, insan onuruna saygıdır. Hümanizim ilkesi olarak da bilinen insan onuruna saygı ilkesi, suç işlediği için ceza alan kişinin yeniden topluma kazandırılmasını amaçlamaktadır. Bu nedenle insanlık onuruna aykırı hareket ve fiiller hümanizm ilkesine aykırılık göstermektedir. Bu nedenle ceza alan kişi, insan haysiyetiyle bağdaşmayan cezaya ya da muameleye tabi tutulamaz.
– Ceza hukukuna hakim diğer bir ilke ise, cezaların şahsiliği ilkesidir. Söz konusu ilke, Ceza Kanununun 20. maddesinde; “Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Ancak, suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır” düzenlemesi ile açıklanmaktadır. Bu ilke bir başkasının kusurundan dolayı başkasını cezalandırmanın mümkün olmamasını ifade eder. Hiç kimse başkasının fiilinden dolayı cezalandırılamaz.
– Ceza hukukunun temelini oluşturan bir diğer önemli ilke ise, aleyhe kanun geriye yürümez ilkesidir. Bu ilke Ceza Kanununun 7. maddesinde; “İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenlik tedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.” düzenlemesi ile açıklanmaktadır. Bu madde gereğince eylemin gerçekleştirilmesinden sonra yürürlüğe giren yasa fail aleyhine ise fail hakkında uygulanamaz.
– İdarenin düzenleyici işlemleri ile suç ve ceza oluşturması yasağı, örf ve adete dayalı olarak suç ve ceza oluşturma yasağı, aynı fiilden dolayı iki kez yargılama yasağı, kıyas yasağı ilkeleri de yine ceza hukukuna egemen olan diğer ilkelerdir.
CEZA MUHAKEMESİ NEDİR?
Ceza muhakemesi hukuku kabahat teşkil eden bir fiilin işlendiği şüphesiyle başlayıp bu şüphenin failin lehine ya da aleyhine yenilenmesine kadar devam eden süreci ifade eder. Bu sürece müdahil olan kişilerin hak, vazife ve yetkileri ile işlendiği iddia edilen suçun gerçekte işlenip işlenmediğini, işlenmiş ise kim tarafınca işlendiğini ve yaptırımının ne olacağını belirlemek amacıyla oluşan bir hukuk dalıdır.
Ceza muhakemesi kapsamında yapılacak olan yargılamalarda ceza mahkemelerinin görevleri de belirlenmiştir. Ceza mahkemelerinin görevleri, suçun vasfına, suç tipine ve suç miktarına göre değişiklik göstermektedir. Buna göre; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, müebbet hapis cezası ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, ağır ceza mahkemesi görevlidir. Kanunda belirlenen infaz süresine ve 10 yıl ve daha az hapis cezası gerektiren davalarda asliye ceza mahkemesi görevlidir.
Suç teşkil eden bir eylemin gerçekleşmesi ile ceza muhakemesi söz konusu olmaya başlayacak olup suç hakkında soruşturma ve kovuşturma aşamasına geçilecektir. Ceza hukuku ile kişileri temel hak ve hürriyetleri, kamu düzeni ve güvenliği devlet tarafından korunmaktadır. Kısacası ceza hukukunun amacı; ıslah edici olmak, toplumsal ve sosyal barışı sağlamak, suç işlenmesini önlemek, suç işlenmesi durumunda failleri tespit ederek gereken caydırıcı cezalandırmaları yapmak, kamu düzeni ve güvenliğini korumaktır.